Kabotaż – co to jest i na czym polega?

Kabotaż to krajowy przewóz wykonywany przez zagranicznego przewoźnika. W Unii Europejskiej jest legalny, ale obowiązują w jego obrębie ścisłe zasady dotyczące liczby przewozów, terminów oraz dokumentacji. Warto znać te przepisy, aby uniknąć wysokich kar i problemów podczas kontroli drogowych.

Co to jest kabotaż?

Kabotaż to krajowy przewóz towarów wykonywany przez zagranicznego przewoźnika na terytorium innego państwa po zakończeniu transportu międzynarodowego. W praktyce oznacza to, że firma transportowa z jednego kraju Unii Europejskiej może zrealizować ograniczoną liczbę przewozów krajowych w innym państwie członkowskim, pod warunkiem spełnienia wymogów określonych w przepisach unijnych. Zasady kabotażu reguluje przede wszystkim Rozporządzenie (WE) nr 1072/2009 oraz przepisy Pakietu Mobilności, które mają zapewnić uczciwą konkurencję na rynku transportowym i zapobiegać nadużyciom.

Kabotaż nie jest odrębnym rodzajem działalności transportowej, lecz elementem międzynarodowego przewozu drogowego. Jego celem jest umożliwienie efektywniejszego wykorzystania pojazdów po dostarczeniu ładunku za granicę. Dzięki temu przewoźnicy mogą ograniczyć liczbę tzw. pustych przebiegów, czyli powrotów bez ładunku, co przekłada się na niższe koszty działalności i mniejsze zużycie paliwa. Jednocześnie możliwość wykonywania przewozów kabotażowych jest limitowana, aby nie zakłócała konkurencji pomiędzy lokalnymi i zagranicznymi przewoźnikami.

Co oznacza kabotaż w transporcie drogowym?

Kabotaż w transporcie drogowym oznacza wykonanie krajowego przewozu towarów przez zagranicznego przewoźnika na terytorium innego państwa po zakończeniu transportu międzynarodowego. Innymi słowy, firma transportowa dostarcza ładunek z jednego kraju do drugiego, a następnie może przewieźć towary pomiędzy dwoma miejscowościami znajdującymi się w tym samym państwie, o ile spełnia warunki określone w przepisach Unii Europejskiej.

Przykład: Polski przewoźnik dostarcza ładunek z Poznania do Berlina. Po rozładunku może odebrać kolejny towar i przewieźć go z Berlina do Hamburga. Taki transport odbywa się wyłącznie na terytorium Niemiec, dlatego jest przewozem kabotażowym. Gdyby ten sam pojazd wrócił z ładunkiem do Polski, byłby to już transport międzynarodowy, a nie kabotaż.

Kabotaż jest powszechnie wykorzystywany w europejskim transporcie drogowym, ponieważ pozwala ograniczyć liczbę pustych przejazdów. Dzięki temu przewoźnicy:

• lepiej wykorzystują flotę,
• zmniejszają koszty paliwa,
• ograniczają emisję spalin.

Przepisy unijne dopuszczają wykonywanie przewozów kabotażowych, jednocześnie wprowadzając ograniczenia mające chronić krajowe rynki transportowe przed nieuczciwą konkurencją.

Dlaczego przewozy kabotażowe są regulowane?

Przewozy kabotażowe są regulowane, aby zachować równowagę pomiędzy swobodą świadczenia usług transportowych a ochroną krajowych rynków przewozowych. Gdyby zagraniczni przewoźnicy mogli bez ograniczeń wykonywać transport krajowy w innych państwach, lokalne firmy miałyby utrudnioną możliwość konkurowania, zwłaszcza w krajach o wyższych kosztach prowadzenia działalności.

Drugim celem przepisów jest ograniczenie zjawiska tzw. dumpingu socjalnego, czyli świadczenia usług transportowych przy wykorzystaniu niższych kosztów pracy obowiązujących w innych państwach. Właśnie dlatego Pakiet Mobilności wprowadził dodatkowe zasady dotyczące czasu wykonywania kabotażu oraz obowiązkową przerwę pomiędzy kolejnymi przewozami wykonywanymi w tym samym kraju.

Regulacje wspierają przy tym bardziej efektywne wykorzystanie pojazdów ciężarowych. Dzięki możliwości wykonania kilku przewozów krajowych po zakończeniu transportu międzynarodowego przewoźnicy ograniczają liczbę pustych przebiegów, co zmniejsza koszty działalności oraz wpływa na ograniczenie emisji CO₂.

Na czym polega transport kabotażowy?

Transport kabotażowy polega na wykonaniu przewozu krajowego przez zagranicznego przewoźnika po zakończeniu transportu międzynarodowego. Aby był zgodny z przepisami, musi stanowić kontynuację wcześniej zrealizowanego przewozu międzynarodowego oraz odbywać się zgodnie z limitami określonymi w prawie unijnym.

W praktyce przewoźnicy coraz częściej wykorzystują monitoring GPS, który pozwala dokumentować przebieg trasy, potwierdzić miejsca załadunku i rozładunku oraz ułatwia wykazanie, że operacja kabotażowa została wykonana zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Legalny transport kabotażowy przebiega według określonego schematu:

• przewoźnik realizuje transport międzynarodowy do innego państwa członkowskiego,
• po rozładunku przyjmuje zlecenie na przewóz krajowy,
• wykonuje przewozy kabotażowe w ramach dopuszczalnych limitów,
• opuszcza terytorium danego państwa lub rozpoczyna kolejny transport międzynarodowy.

Przestrzeganie tych etapów można łatwiej kontrolować dzięki nowoczesnym systemom telematycznym. Monitoring GPS umożliwia bieżące śledzenie lokalizacji pojazdu, odtwarzanie historii przejazdów oraz weryfikację czasu wykonywania poszczególnych operacji transportowych. Dane te pomagają zarówno przewoźnikom w zarządzaniu flotą, jak i w przygotowaniu dokumentacji na wypadek kontroli drogowej.

Uwaga! Przewozy kabotażowe mogą wykonywać wyłącznie przedsiębiorcy posiadający licencję wspólnotową i spełniający wymagania dotyczące międzynarodowego transportu drogowego rzeczy.

W razie kontroli przewoźnik musi wykazać, że kabotaż był kontynuacją legalnie zakończonego przewozu międzynarodowego. 

Jakie są zasady kabotażu w Unii Europejskiej?

Kabotaż w Unii Europejskiej jest legalny, ale podlega ścisłym ograniczeniom. Najważniejsza zasada mówi, że po zakończeniu przewozu międzynarodowego przewoźnik może wykonać maksymalnie trzy operacje kabotażowe w ciągu siedmiu dni od rozładunku towaru przywiezionego z zagranicy.

Od wejścia w życie Pakietu Mobilności obowiązuje również tzw. okres cooling-off. Oznacza to, że po zakończeniu kabotażu ten sam pojazd nie może wykonywać kolejnych przewozów kabotażowych w tym samym państwie przez cztery kolejne dni. Rozwiązanie to ma ograniczyć stałe wykonywanie przewozów krajowych przez zagranicznych przewoźników.

Najważniejsze zasady kabotażu uwzględniają:

• wcześniejsze wykonanie transportu międzynarodowego,
• maksymalnie trzy przewozy kabotażowe,
• siedmiodniowy limit na ich realizację,
• obowiązkowy czterodniowy okres cooling-off,
• posiadanie licencji wspólnotowej i wymaganej dokumentacji przewozowej.

Jakie dokumenty są wymagane podczas przewozu kabotażowego?

Podczas przewozu kabotażowego przewoźnik musi posiadać dokumenty potwierdzające legalność zarówno transportu międzynarodowego, jak i wykonywanego przewozu krajowego. Brak wymaganej dokumentacji może zostać uznany za naruszenie przepisów nawet wtedy, gdy sam przewóz został wykonany zgodnie z obowiązującymi limitami.

Podczas kontroli najczęściej wymagane są:

• licencja wspólnotowa,
• list przewozowy CMR dotyczący transportu międzynarodowego,
• dokumenty przewozów kabotażowych,
• dokumenty potwierdzające datę rozładunku,
• dane zapisane w tachografie cyfrowym,
• dokumenty identyfikujące pojazd oraz kierowcę.

Uwaga!Od 2023 roku coraz większe znaczenie mają inteligentne tachografy drugiej generacji, które automatycznie zapisują przekroczenia granic państw oraz lokalizację pojazdu. Dane te znacznie ułatwiają służbom kontrolnym wykrywanie nielegalnego kabotażu i weryfikację liczby wykonanych przewozów.

W niektórych przypadkach przewóz kabotażowy może podlegać również obowiązkowi zgłoszenia w systemie SENT, jeżeli obejmuje towary wrażliwe wskazane w przepisach o monitorowaniu drogowego przewozu towarów. Obowiązek ten funkcjonuje niezależnie od przepisów regulujących kabotaż, dlatego przewoźnik powinien zweryfikować, czy realizowany transport wymaga dokonania zgłoszenia SENT.

Jakie kary grożą za nielegalny kabotaż?

Nielegalny kabotaż może skutkować wysokimi karami finansowymi zarówno dla przewoźnika, jak i osoby zarządzającej transportem. Sankcje są nakładane przede wszystkim za:

• przekroczenie dopuszczalnej liczby przewozów,
• wykonywanie kabotażu po upływie dozwolonego terminu,
• brak wymaganej dokumentacji.

W zależności od państwa członkowskiego wysokość kar może wynosić od kilkuset do nawet kilku tysięcy euro za każde stwierdzone naruszenie. W Polsce dodatkowo możliwe jest wszczęcie postępowania administracyjnego wobec przedsiębiorcy oraz osoby zarządzającej transportem.